Frigya’nın Büyülü Dünyası: Kral Midas, Ana Tanrıça Kibele, Gordion ve Eşsiz Frig Sanatı!

Anadolu’nun Kalbinde Bir Medeniyet: Frigya ve Frigler

Frigya veya Firigya (Antik Yunanca: Φρυγία), Sakarya Irmağı ile Büyük Menderes’in yukarı havzaları arasında kalan bölgenin eski çağdaki adıdır. Bu isim, MÖ 12. yüzyıl civarında Balkanlar’dan gelip bu topraklara yerleşen ve güçlü bir medeniyet kuran Friglerden gelmektedir. Efsanevi kralları, özgün sanatları ve Ana Tanrıça Kibele kültü ile Frigya, Anadolu tarihinin en dikkat çekici uygarlıklarından biridir.

Frigya Neresidir? Coğrafi Konumu ve Bölgesel Ayrımları

Frigler, Anadolu’ya geldiklerinde önce Bitinya bölgesine yerleşmişler, ancak yeni göç dalgalarıyla daha iç bölgelere doğru ilerlemişlerdir. Sakarya Irmağı çevresine, ardından batıda Gediz ve Büyük Menderes’in yukarı vadilerine, doğuda ise Kızılırmak ve Tuz Gölü yöresine kadar yayılmışlardır. Friglerin bir bölümü Burdur Gölü, Erciyes Yaylası ve Yeşilırmak vadisine kadar ulaşmıştır.

Tarihçi Strabon’a göre Frigya, farklı dönemlerde ve farklı bağlamlarda çeşitli alt bölgelere ayrılmıştır:

• Büyük Frigya (Phrygia Magna): Erken dönemde Kral Midas’ın hüküm sürdüğü ve daha sonra bir kısmının Galatlar tarafından işgal edildiği geniş topraklardır.
• Küçük Frigya (Phrygia Epiktetos veya Hellespontos Phrygiası): Hellespontos (Çanakkale Boğazı) üzerinde ve Olympos (Uludağ) Dağı’nın etrafındaki bölgedir. Pergamon krallarınca ele geçirilip kendi ülkelerine katılan kuzeybatı bölümüne bu ad verilmiştir. Aezanis, Nakoleia, Kotiaeum (Kütahya), Midaeium ve Dorylaeum (Eskişehir) başlıca kentleridir.
• Phrygia Paroreia: Pisidia boyunca uzanan ve Amorium dolaylarındaki kısımları içeren bölgedir. Laodikeia ve Apameia gibi büyük kentleri barındırır. Roma döneminde ise kısa bir süre Phrygia Prima ve Phrygia Secunda olarak ikiye ayrılmış, MS 400’den sonra ise Pacatiana (Afyon’un güneyi, Denizli’nin kuzeyi) ve Salutaris (Afyon’un kuzeyi, Kütahya çevresi) olarak adlandırılmıştır.

Tarih Sahnesinde Frigler: Yükseliş, Altın Çağ ve Çöküş

Frigler, MÖ 12. yüzyıldan MÖ 7. yüzyıla kadar Orta Anadolu’nun batısına egemen olmuşlardır. Batıda Gordion kentini başkent edinen ilk kralları Gordios’tur. Urartularla birleşerek Asurlulara karşı savaşmışlardır. En parlak dönemlerini MÖ 9. ve 8. yüzyıllarda yaşayan Frigler, Hitit topraklarının neredeyse tamamını ele geçirmişlerdir. MÖ 7. yüzyılda başa geçen Gordios’un oğlu efsanevi Kral Midas döneminde Frigya, Asurlularla anlaşma yolunu seçmiştir. Bu dönemde başkent Gordion’un yanı sıra Midas Kenti (Yazılıkaya) ve Pessinus gibi merkezler de büyük gelişme göstermiştir. Ancak MÖ 7. yüzyıl sonlarına doğru Kafkasya’dan Anadolu’ya giren Kimmerler, Friglerin başkenti Gordion’a kadar ilerlemiş, kenti ele geçirerek yakmışlardır. Bu büyük yenilgi karşısında Kral Midas’ın, öküz kanı içerek intihar ettiği rivayet edilir.

Friglerde Toplumsal ve Ekonomik Yaşam

Frig Devleti bir kral tarafından yönetilmekle birlikte, topraklarının rahiplerin denetiminde olduğu sanılmaktadır. Eski Yunan kaynaklarına göre Frigler, tarım ve hayvancılıkla uğraşan bir toplumdu. Büyük sürüler beslemeleri, özellikle at yetiştirmeleri ve bağ-bahçelerinin verimliliği övgüyle anlatılır. Çöken Hitit Devleti’nin kentlerine yerleşen Frigler, bugünkü Ankara, Eskişehir, Afyonkarahisar, Kütahya, Çorum ve Yozgat’ı içine alan geniş bir coğrafyada yaşamışlardır. Anadolu’da bir karayolu ağı kurarak doğudaki Asur ve Luvi devletleri ile Ege kıyılarındaki uygarlıklarla yoğun ticaret ilişkileri geliştirmişlerdir.

Zengin Bir Miras: Frig Sanatı ve Kültürü

Frig uygarlığı, kendinden önceki ve çağdaşı olan medeniyetlerden etkilenmekle birlikte, kendine özgü ve güçlü bir sanat anlayışı geliştirmiştir.

• Arkeolojik Alanlar: Midas Kenti (Yazılıkaya), Ayazini, Aslantaş, Gordion, Pazarlı, Alişar Höyüğü, Alacahöyük ve Boğazköy gibi eskiçağ yerleşmelerinde Friglerle ilgili önemli kalıntılar bulunmuştur.
• Sanat Eserleri: Frigler, kaya anıtlarını çeşitli insan ve hayvan motifleriyle bezemişlerdir. Ana Tanrıça Kibele için yaptıkları tapınakların duvarlarını pişmiş topraktan kabartmalı levhalarla süslemişlerdir.
• Mimari ve Mühendislik: En önemli ürünlerinden biri MÖ 8. yüzyılda inşa edilen başkent Gordion’daki kaledir. Anıtsal bir kapısı olan kalenin içinde “megaron” denilen dikdörtgen yapılar ve kraliyet sarayı bulunuyordu. Frigler, yapılarda kullandıkları çakıl taşı mozaik döşeme yönteminin mucididirler.
• Maden ve Ağaç İşlemeciliği: Bu alanlarda oldukça gelişmişlerdi. Kazılarda makara kulplu bronz tabaklar, kazanlar, altın, gümüş ve bronz yaylı çengelli iğneler (fibula), değerli madenlerden giysi kemerleri, tokalar, ahşap ve seramik hayvan heykelcikleri ile geometrik desenli ev eşyaları bulunmuştur. Özellikle fibula yapım teknolojileri dönemine göre çok ileridir.
• Dokumacılık ve Müzik: Frigler dokumacılıkta çok ustaydılar. Günümüz Anadolu kilimlerindeki ve diğer Türk devletlerindeki binlerce yıllık motiflerin Frig motifleriyle benzerliği dikkat çekicidir. Ayrıca müzik alanında da ileri oldukları ve birçok müzik aleti geliştirdikleri bilinmektedir.
• Tümülüsler: Frig kültürünün en karakteristik özelliği tümülüslerdir. MÖ 8. yüzyıl ile MÖ 6. yüzyılın ilk yarısı arasında yapılmış bu yapay mezar tepelerinin sayısı yüz civarındadır ve Anadolu’da Friglerden önce görülmemiştir. Bu, Friglerin Avrupa’daki ölü gömme geleneklerini Anadolu’ya taşıdıklarını düşündürmektedir.
• Dil ve Yazı: Friglere ait yazılı belgeler MÖ 8. ile MÖ 4. yüzyıllar arasına tarihlenir. Az sayıda ve kısa içerikli olan bu metinler tam olarak çözülememiştir, ancak Friglerin Hint-Avrupa kökenli bir dil konuştukları bilinmektedir.

Günümüzde Friglerin İzleri: Frig Vadisi ve Önemli Kalıntılar

Günümüzde Eskişehir, Kütahya ve Afyon il sınırları içerisinde kalan ve Frigya medeniyetinden izler taşıyan tarihi kalıntıları barındıran geniş bölgeye “Frig Vadileri” denir. “İkinci Kapadokya” olarak da anılan bu vadilerde çok sayıda önemli kilise, kral mezarı ve kaya anıtı bulunmaktadır. Özellikle Ayazini köyü, Frigler döneminden beri önemli bir yerleşim yeri olup, Roma ve Bizans dönemlerine ait kaya mezarları, kiliseler ve Avdalaz Kalesi gibi yapılarla dikkat çeker. Frig Vadisi içinde Kümbet Asar Kale, Köhnüş Kale, Demirli Kale gibi birçok tarihi nokta, ziyaretçilere Friglerin gizemli dünyasının kapılarını aralamaktadır.

 

 Blog metinlerimizi beğendiyseniz, asıl macera Anlatika Mağaza‘da sizi bekliyor!

Yüzlerce e-kitap arasından size hitap edeni bulun ve okuma listenizi hemen zenginleştirin. Yeni yazarlar, farklı konular ve sınırsız bilgi… Hadi, Keşfet!

 Anlatika E-Kitap Dünyasına Adım Atın: https://www.shopier.com/anlatika