Kolhis: Altın Post Efsanesine Konu Olan, Zenginliğiyle Ünlü Karadeniz’in Antik Krallığı!

Karadeniz’in Efsanevi Uygarlığı: Kolhis’in Gizemli Dünyası

Kolhis ya da Kolhis Krallığı (Lazca: K’olxa, Gürcüce: კოლხა k’olh’a), Karadeniz’in doğu kıyılarında, bugünkü Gürcistan’ın batısı ve Türkiye’nin kuzeydoğu kesimlerinde kurulmuş, Antik Çağ’ın en bilinen ve efsanevi krallıklarından biridir. Zenginliği, güçlü savaşçıları ve özellikle Yunan mitolojisindeki Altın Post Efsanesi ile adını duyuran Kolhis, hem tarihsel hem de kültürel açıdan derin izler bırakmıştır.

Kolhis Neresidir? Coğrafi Konumu ve Yapısı

Kolhis kültür alanı, kuzeyde günümüz Rusya’sının Karadeniz kıyılarından başlayarak, batıda tarihi Canik Bölgesi’ne denk düşen Ordu ilini içine alır ve doğuda Gürcistan’ın İç Kartli Bölgesi’nden güneyde Çoruh’un güney kesimlerine dek uzanan geniş bir coğrafyayı kapsar. Bu coğrafya, doğuda Fasis (Rioni) Nehri civarındaki verimli ovaları ve batıda Türkiye’nin Doğu Karadeniz bölümündeki dağlık, sık ormanlık ve ulaşımı zor bölgeleri içerir. Bu coğrafi farklılık, Kolhis içinde farklı yaşam biçimlerinin ve yönetim anlayışlarının oluşmasına neden olmuştur; batıdaki kabileler daha bağımsız bir yaşam sürerken, doğu kesimi daha merkezi bir gelişim göstermiştir.

Efsanelerdeki Kolhis: Altın Post ve Güneşin Diyarı

Kolhis’in ulaşılmaz coğrafi konumu ve dillere destan gücü, onu antik dünyanın efsanelerinin merkezine yerleştirmiştir.

• Kafkas Dağları ve Mitolojik Varlıklar: Kolhis, kuzeyde antik dünyanın sonu olarak bilinen Kafkas Dağları ile sınırlıydı. Bu dağlar, efsanevi Kaf Dağı’nı ve Anka Kuşu’nun (Simurg) yurdunu barındırıyordu. Yunan mitolojisinde, insanlığa ateşi armağan ettiği için cezalandırılan Prometheus da bu dağlarda zincire vurulmuştu.
• Güneş Kültü: Kolhis, Güneş’in (Helios) doğduğu diyar olarak kabul edilir ve Kolhis krallarının Helios’un soyundan geldiğine inanılırdı. Pazar günü Kolhis dilinde “Mjoraçxa” (Güneş Günü) anlamına geliyordu.
• Ay Kültü ve Kadın Figürler: Kolhis Ay kültüne ithafen Prenses Medea, Ay Tanrıçası Hekate’nin rahibesi olarak bilinir. Aietes’in kız kardeşi Büyü Tanrıçası Kirke ve efsanevi kadın savaşçılar Amazonlar da bu topraklarla ilişkilendirilir.
• Kolhisli Kahramanlar: Mitolojide Kral Aietes (Güneş’in oğlu), kızı Medea (büyücü prenses), Kirke (büyü tanrıçası), Perses (Aietes’in kardeşi), Paflagon (Kirke’nin oğlu), Absyrtos (Aietes’in oğlu) ve Medus (Medea’nın oğlu, Med İmparatorluğu’nun atası) gibi pek çok önemli figür Kolhislidir.
• Altın Post Efsanesi: Kolhis’in zenginliğini ele geçirmek isteyen Yunan kahraman İason ve Argonotların, Kral Aietes’ten Altın Post’u alma mücadelesini anlatır. Bu efsane, Kolhis’in gücünü, zenginliğini ve mitolojik önemini vurgular. Medea’nın İason’a yardımı ve sonrasında yaşanan trajik olaylar, efsanenin merkezindedir.

Tarih Boyunca Kolhis Krallığı

• Erken Dönemler ve Urartu ile İlişkiler (Kolha): Kolhlar, Kafkasya’ya Orta Tunç Çağı’nda yerleşmiş ve MÖ 13. yüzyılda kabileler birliği oluşturmuştur. MÖ 8. yüzyılda Urartular tarafından “Kolha” olarak bilinen bu devlet, Diaohi ile savaşmış ve Urartu Kralı II. Sarduri dönemine ait kitabelerde adı geçmiştir. Bu dönemde başkenti İldamusi (Çoruh havzasında) idi ve demir metalurjisi üst düzeydeydi.
• Kimmer İstilası ve Parçalanma: MÖ 8. yüzyıl sonlarında Kimmer istilası Kolhis’in parçalanmasına ve egemenlik alanının daralmasına neden olmuştur. Batıdaki kabileler (Rize, Trabzon, Giresun, Gümüşhane) krallıktan bağımsızlaşmıştır.
• Antik Yunan Kaynaklarında Kolhis (MÖ 5. yy): Herodot, Kolhis’teki ileri keten dokumacılığından ve silahlarından; Hipokrat ise Kolhislilerin soluk benizli (beyaz tenli) ve kalın sesli olduklarından bahsetmiştir. Ksenophon, “Anabasis” adlı eserinde Karadeniz kıyılarındaki bağımsız Kolh kabileleriyle (Makronlar, Driller vb.) yaptığı mücadeleleri ve gözlemlerini aktarmıştır.
• Makedon ve Sonrası Dönem (MÖ 4. yy ve sonrası): Büyük İskender’in Pers İmparatorluğu’nu yıkmasıyla Kolhis kabileleri tam bağımsızlığa kavuşmuştur. MÖ 2. yüzyılda Akos isimli bir Kolhis kralından bahsedilir. Zamanla merkezi otorite zayıflamış ve yerini batıda Pontus Krallığı’na bırakmıştır. Pontus Kralı VI. Mithridates Eupator, Kolhis’i MÖ 101’de işgal etmiştir.
• Roma Hakimiyeti: Mithridates’in Roma ile yaptığı savaşlar sonucunda Kolhis, Roma etkisi altına girmiştir. Pompey, MÖ 65’te Kolhis’e sefer düzenlemiş ve yerel yönetici Aristarkus’u Roma’ya bağlı vasal kral olarak atamıştır (MÖ 63-47). Sonrasında bölge, Roma’nın Galatya ve Kapadokya eyaletlerine dahil edilmiştir. Trabzon, bu dönemde bölgesel merkez haline gelmiştir. MS 69’da Aniket önderliğinde Romalılara karşı büyük bir isyan yaşanmıştır. Zamanla Kolhis topraklarında Mahelonlar, Heniohlar, Lazlar, Apsiller, Abazglar gibi yerel krallık-prenslikler oluşmuş ve MS 100’lü yıllarda Kolhis yerini ardılı olan Lazika Krallığı’na bırakmıştır. Hristiyanlık 1. yüzyıldan itibaren bölgede yayılmaya başlamıştır.

Kolhis Toplumu, Kültürü ve Ekonomisi

• Toplum Yapısı: Kolhis toplumu, “Skeptuhi” (asa taşıyanlar/şefler) tarafından yönetilen kabileler federasyonu şeklinde örgütlenmişti. Bazen bu kabileler bir “Mapa”nın (Kral), yani “Güneş’in Oğlu” olarak görülen yüce bir hükümdarın yönetimi altında birleşiyordu. Kolhisliler, doğudaki İberler (Gürcüler) ve kuzeydeki Kafkas halklarıyla (Abhaz, Çerkes, Çeçen) akrabadır.
• Dış Görünüş ve Gelenekler: Antik kaynaklara göre Kolhisliler soluk tenliydi ve vücutlarına dövmeler yapıyorlardı. Keten giysiler giyer, ahşap veya deri başlıklar ve kalkanlar kullanırlardı. Savaş aletleri arasında baltalar, kılıçlar ve mızraklar öne çıkardı.
• Kadının Yeri: Kolhis aile yapısında kadının önemli bir yeri vardı. Bu durum, güçlü kadın figürlerinin (Medea, Kirke, Amazonlar) mitolojiye yansıması ve arkeolojik buluntulardaki “Büyük Ana” motifleriyle desteklenir.
• Dil: Antik Kolhis toplumu, Kafkas Dil Ailesi’nin Güney Kafkas koluna ait, bugünkü Lazca ve Megrelce’nin atası olan Tzan Dili’ni konuşuyordu.
• Arkeoloji ve Mimari: Kolhis mimarisinin temeli ahşaptı. “Çargvali” olarak adlandırılan ahşap kule tarzı evler yaygındı (Romalı mimar Vitruvius tarafından detaylı anlatılmıştır). Tapınaklar ve surlar da benzer tekniklerle inşa edilmekteydi. Vani’de 2500 yıllık bir ahşap tapınak kalıntısı bulunmuştur.
• Ekonomi ve Ticaret: Kolhis’in zenginliği büyük ölçüde metalurjiye dayanıyordu. Altın ve gümüş madenleri boldu (Plinius). Tarım (kendir, darı, buğday, üzüm), hayvancılık ve avcılık da önemliydi. Başlıca ihraç ürünleri keten, balmumu, zift, kendir, tuzlanmış balık ve keresteydi. Köle ticareti de yapılıyordu.
• Denizcilik ve Korsanlık: Tarıma elverişsiz coğrafya, Kolhislileri denizciliğe yöneltmiştir. Gemi yapımında ustaydılar (Strabon). “Kamarae” adı verilen hafif ve hızlı teknelerle korsanlık yaptıkları bilinmektedir (Tacitus, Ovidius). Laz Amiral Aniket’in Roma donanmasını yakması, denizcilikteki ileri seviyelerini gösterir.
• Çanak-Çömlek ve Dokumacılık: Kendine has, genellikle siyah renkli ve boynuz şeklinde tutaçları olan Kolhis seramikleri üretilmiştir. Ünü antik dünyaya yayılan Kolhis keteni, en önemli dokuma ve ihraç ürünüydü.
• Metalurji ve Savaş Aletleri: İleri seviyede metal işleme teknikleri kullanılıyordu. Kolhis baltaları karakteristik özelliklere sahipti ve hem savaş aleti hem de kült objesi olarak kullanılıyordu. Güneş, ay, hayvan motifleriyle süslü kamalar, mızrak ve ok uçları üretiliyordu.
• Nümismatik (Sikke Basımı): MÖ 6-4. yüzyıllara tarihlenen Kolhis sikkeleri bulunmuştur. Genellikle kadın, boğa, pegasus motifleri işlenmiştir. MÖ 4. yüzyılda sahte Makedonya sikkeleri basıp Orta Avrupa’ya kadar yaydıkları bilinmektedir.
• Süs Eşyaları: Altın küpeler, kolyeler, bilezikler gibi değerli süs eşyaları Kolhis metalurjisinin en güzel örneklerindendir.

Bilinen Kolhis Hükümdarları

Kolhis hükümdarları hakkında bilgiler sınırlıdır. Bilinen bazıları şunlardır:

• Kuci (MÖ 325–280)
• Ake (Basileus Aku) (yaklaşık MÖ 4. yüzyıl sonu) – Adına sikke basılmıştır.
• Saulakes (MÖ 2. yüzyıl)
• Mithridatis (MÖ 80’ler civarı) – Pontus yönetimi altında.
• Mahares (MÖ 65 civarı) – Pontus yönetimi altında.
• Aristarkus (MÖ 63–47) – Pompey tarafından atandı, Roma’ya bağlı vasal kral.
• Kartam (?) (MÖ 33 civarı) – Kolhis eristavisi, Kuci soyundan.

Kolhis Krallığı, zengin kültürü, efsaneleri ve tarihiyle Anadolu ve Kafkasya’nın antik dönemdeki en etkileyici uygarlıklarından biri olarak varlığını sürdürmüştür.

 

 Blog metinlerimizi beğendiyseniz, asıl macera Anlatika Mağaza‘da sizi bekliyor!

Yüzlerce e-kitap arasından size hitap edeni bulun ve okuma listenizi hemen zenginleştirin. Yeni yazarlar, farklı konular ve sınırsız bilgi… Hadi, Keşfet!

 Anlatika E-Kitap Dünyasına Adım Atın: https://www.shopier.com/anlatika