Kuzeydoğu Anadolu’nun Gizemli Gücü Diaohi: Asur ve Urartu Kaynaklarında Yaşamları ve Mücadeleleri!

Hitit Sonrası Dönemde Bir Kabileler Birliği: Diaohi (Dayaeni)

Anadolu’nun zengin ve karmaşık tarihinde, Hitit İmparatorluğu’nun MÖ 12. yüzyıldaki çöküşünü takiben ortaya çıkan birçok yerel güçten biri de Diaohi veya Dayaeni olarak bilinen kabileler birliğidir. Kuzeydoğu Anadolu’da varlık gösteren bu oluşum, Asur ve Urartu kaynaklarında farklı isimlerle anılmıştır: Urartular “Diauekhi”, Asurlular “Diaeni”, Antik Yunan kaynakları “Taochoi” ve Ermeni kaynakları ise “Tayk” olarak bahsetmiştir. Gürcücede ise “Diaoh’i” veya “T’aoh’i” şeklinde bilinir.

Etnik Yapı ve Dil Tartışmaları

Diaohi’nin etno-linguistik yapısı hakkında kesin bir yargıya varılamamış olsa da, bilimsel çalışmalarda genel kabul gören görüş, bu birliği Proto-Kartveli (Proto-Gürcü) veya Hurri kökenli toplulukların oluşturduğudur. Hatta bazı araştırmacılar, Proto-Kartveli dillerini konuşan halkların ortaya çıkış yerinin bu bölge olabileceğini iddia etmektedir. Ünlü tarihçi Ronald Grigor Suny, Diaohi’yi “Proto-Gürcülerin önemli bir kabile oluşumu” olarak tanımlamıştır.

Coğrafi Konumu ve Önemli Şehirleri

Diaohi’nin coğrafi sınırları tam olarak bilinmemekle birlikte, Urartu yazıtlarında sıkça bahsedilir. Asur kralı I. Tiglat-Pileser’in MÖ 1118 tarihli Yonjalu yazıtında da bu bölgeye atıfta bulunulduğu düşünülmektedir. Akademisyenler, Diaohi’nin bugünkü Kuzeydoğu Türkiye’deki Pasinler Ovası’nı veya Kura Nehri boyunca Türkiye-Gürcistan sınır hattını kapsadığını öne sürmektedir. Büyük olasılıkla Fırat Nehri’nin kaynağından Çoruh vadisine ve Oltu’ya kadar uzanan bir alana yayılmışlardı.

Urartu kaynakları, Diaohi’nin üç önemli şehrinden söz eder: Zua (genellikle Zivin Kale ile özdeşleştirilir), Utu (muhtemelen günümüzdeki Oltu) ve Sasilu (bazı araştırmacılar tarafından Erken Orta Çağ Gürcü toponimisi olan “Sasire” ile ilişkilendirilen Tortum yakınları). Diaohi birliğinin, kendisinden önceki Hayasa-Azzi (MÖ 1500-1290) federasyonunun topraklarında kurulduğu ve onun bir nevi devamı olduğu düşünülmektedir. Asurolog Archibald Sayce, Diaohi/Diaeni adının kurucu bir kral olan “Diaus”tan geldiğini öne sürmüştür.

Tarih Sahnesinde Diaohi: Komşularla İlişkiler ve Mücadeleler

Bu kabileler birliği, güçlü komşuları Asur ve daha sonra Urartu ile sık sık karşı karşıya gelmiştir. Asur baskınlarına karşı bir süre direnebilmiş olsalar da, MÖ 1112’de Diaohi kralı Sien, Asur kralı I. Tiglat-Pileser tarafından yenilgiye uğratılmış ve esir alınmıştır. Sonrasında Asur’a bağlı bir vasal olarak serbest bırakılmıştır. MÖ 845’te Asur kralı III. Şalmanezer, Diaohi kralı Asia’yı yenerek birliğini Asur’a tâbi kılmış ve vergiye bağlamıştır. III. Şalmanezer, yıllıklarında bu seferi “Krallığımın 15. yılında Nairi topraklarına yürüdüm… Asia, Daiēnu topraklarının Kralı bana teslim oldu ve ondan vergi ve at haracı aldım,” şeklinde anlatır.

MÖ 8. yüzyılda ise Diaohi, yeni yükselen bölgesel güç Urartu’nun hedefi haline gelmiştir. Urartu kralları Menua (MÖ 810–785) ve I. Argişti (MÖ 785–763), Diaohi’ye karşı seferler düzenlemişlerdir. I. Argişti, Diaohi kralı Utupursini’yi yenerek topraklarının bir kısmını ilhak etmiş ve onu ağır bir haraç ödemeye mecbur bırakmıştır.

Diaohi Krallığı, hakkında son kayıtların olduğu MÖ 760’lı yıllarda, kuzeyden gelen Kolhis Krallığı’nın akınları sonucu tarih sahnesinden silinmiştir.

 

 Blog metinlerimizi beğendiyseniz, asıl macera Anlatika Mağaza‘da sizi bekliyor!

Yüzlerce e-kitap arasından size hitap edeni bulun ve okuma listenizi hemen zenginleştirin. Yeni yazarlar, farklı konular ve sınırsız bilgi… Hadi, Keşfet!

 Anlatika E-Kitap Dünyasına Adım Atın: https://www.shopier.com/anlatika