Mitanniler Kimdi? Mezopotamya’da Kurulan Aryan Yönetimli Hurri Krallığının Yükselişi ve Düşüşü!

Mezopotamya ve Anadolu Üçgeninde Bir Güç: Mitanni Krallığı

Mitanniler (Hitit çivi yazısında 𒆳𒌷𒈪𒋫𒀭𒉌 mi-it-ta-ni), kaynaklarda Hani-Gelbat veya Hani-Rabbat olarak da anılan, MÖ 1500 ile MÖ 1200 yılları arasında Yukarı Mezopotamya merkezli olarak Kuzey Suriye ve Güneydoğu Anadolu’da hüküm sürmüş önemli bir devlettir. Hurri halkının yoğun olarak yaşadığı topraklarda, Hint-Aryan kökenli bir yönetici sınıf tarafından idare edilen Mitanniler, bir dönem Hititler ve Mısır gibi büyük güçlerle rekabet etmiş ve diplomatik ilişkiler kurmuştur. Bilinen son kralları II. Şattuara’dır. II. Şattuara’nın oğlu olduğu belirtilen ve Mitanni kral listelerinde adı geçmeyen “Kayıp Prens” JiaŞ-Jiara ise efsanevi bir figür olarak kalmıştır.

Mitannilerin Kökeni ve Kuruluşu

Hint-Aryan kökenli olduğu düşünülen Mitannilerin ataları, Mezopotamya’ya göç ederek burada yaşayan Hurri halkının arasına yerleşmişlerdir. Kısa bir süre sonra “Maryannu” adı verilen savaşçı ve yönetici bir soylu sınıf oluşturmuşlardır. Mitanni aristokrasisinin isimleri ve taptıkları tanrılar (Mitra, Varuna, Indra, Nasatya gibi) sıklıkla Hint-Aryan kökenlerine işaret eder. Bu tanrıların isimleri, Mitanniler ile Hititler arasında yapılan antlaşmalarda da geçmektedir.

Mitanni Krallığı’nın MÖ 1600’lü yılların başlarında kurulduğu tahmin edilmektedir. Dicle Nehri kıyısındaki Ilısu Barajı bölgesinde, Müslümantepe’de 2017 yılında yapılan kazılarda, MÖ 1760 ile 1610 yılları arasına tarihlenen Mitannilere ait ritüel eserler ve bir Mitanni silindir mührü bulunmuştur. Bu buluntular, krallığın erken dönemlerine ışık tutmaktadır.

Tarih Sahnesinde Mitanniler: Gücünün Zirvesi ve Diplomatik İlişkiler

Mitanniler, özellikle Thutmosidler dönemindeki Mısır ile önemli bir rekabet içindeydi. Ancak Anadolu’da Hitit gücünün yükselişiyle birlikte, Mitanniler ve Mısır, ortak Hitit tehdidine karşı bir ittifak geliştirmiştir. MÖ 15. ve 14. yüzyılın ilk yarısında Mitanni Krallığı gücünün zirvesindeyken, Kuzeybatı Suriye’den Doğu Anadolu’ya kadar geniş bir coğrafyayı kontrolü altında tutuyordu. Krallığın başkenti, arkeologlar tarafından Habur Nehri kıyısında olduğu belirlenen Vaşşuganni (Washukanni) idi.

Mitanni Krallığı, Mısırlılar tarafından “Maryannu”, “Nahrin” veya “Mitanni” olarak, Hititler tarafından ise “Hurri Ülkesi” anlamında “Hur-ur-ri” olarak adlandırılmıştır. Ünlü Amarna Mektupları’nda Mitanni Kralı Tuşratta, krallığından “Hani-Gelbat” olarak bahseder.

Mitannilerin kendilerine ait çok az yazılı kaynak bırakmış olmalarına rağmen, Asur ve Mısır krallarıyla yaptıkları yazışmalar (Amarna Mektupları), dünyanın en eski at eğitimi el kitabı ve Hititlerle imzaladıkları bir antlaşma, MÖ 1500 ile 1240 yılları arasında varlığını sürdüren müreffeh bir ulusun kanıtlarını sunar. MÖ 1350 civarında Mitanni, Mısır, Hatti Krallığı (Hititler), Babil ve Asur ile birlikte dönemin “Büyük Güçler Kulübü”ne dahil edilecek kadar güçlü bir konumdaydı. Hitit saldırıları karşısında siyasi, askeri ve ticari olarak güçlenmek isteyen Mitanniler, Mısır ile diplomatik evliliklere dayalı ilişkiler kurmuşlardır. Bu yazışmaları içeren Amarna Mektupları (E-A 017-030), 1887 yılında Mısır Kralı Akhenaton’un başkenti Akhetaten’de (Tell el-Amarna) köylüler tarafından tesadüfen bulunmuştur.

Toplum Yapısı ve Kültürel İzler

Mitanni toplumunun ana nüfusunu Hurriler oluştururken, yönetici ve askeri sınıfın büyük ölçüde taşıdıkları isimlerden dolayı Hint-Aryan kökenli elitlerden oluştuğu düşünülmektedir. Arkeolojik buluntular arasında yer alan Atchana-Nuzi seramikleri, Mitanni Krallığı’nın egemenliği altındaki topraklarda (örneğin Amik Ovası, MÖ 1600-1200) üretilmiş ve kullanılmıştır. Bu seramikler, dönemin sanat ve zanaat anlayışına dair önemli bilgiler sunar.

Mitanni Hükümdarları ve Dönemleri

Mitanni Krallığı’nı yöneten bazı önemli hükümdarlar şunlardır:

• Kirta: (~MÖ 1500) Adı bilinen ilk Mitanni hükümdarı.
• I. Şuttarna: Kirta’nın oğlu.
• Parshatatar (veya Parrattarna): Ülkede siyasal birliği sağlayan ilk kral.
• Şauştatar: Alalah kralı İdrimi’nin çağdaşı. Asur’u yağmalamıştır.
• I. Artatama: Mısır Firavunu IV. Thutmose ile antlaşma imzaladı ve kızını onunla evlendirdi.
• II. Şuttarna: Kızını Mısır Firavunu III. Amenhotep (metinde II. Amenhotep olarak geçse de genellikle III. Amenhotep ile evlilikler bilinir) ile evlendirdi.
• Artaşumara: II. Şuttarna’nın oğlu, kısa süre hüküm sürdü.
• Tuşratta: (~MÖ 1350) Hitit kralı I. Şuppiluliuma ve Mısır firavunları III. Amenhotep ile IV. Amenhotep’in (Akhenaton) çağdaşı. Amarna Mektupları döneminin önemli figürü. Kızını III. Amenhotep ile evlendirdi.
• II. Artatama: Tuşratta ile aynı dönemde hüküm sürdü ve Hitit kralı I. Şuppiluliuma ile antlaşma imzaladı.
• III. Şuttarna: Hitit İmparatoru I. Şuppiluliuma’nın çağdaşı.
• Şattiuvaza (veya Kurtiuvaza): Mitanni Krallığı Hitit İmparatorluğu’nun himayesi altına girdi.
• Şattuara: Mitanni Krallığı, I. Adad-Nirari yönetimindeki Asur İmparatorluğu’nun himayesi altına girdi.
• Vasaşatta (Uvasaşatta): Şattuara’nın oğlu. Asur’a isyan etti ancak başarılı olamadı.
• Jiar: Şattuara’nın oğlu olduğu belirtilen, hakkında az bilgi bulunan “Kayıp Prens”.

Mitanni Krallığı, zamanla Hitit ve özellikle Asur baskıları sonucunda zayıflamış ve MÖ 13. yüzyılın ortalarından itibaren siyasi bir güç olarak etkinliğini yitirerek tarih sahnesinden çekilmiştir.

 

 Blog metinlerimizi beğendiyseniz, asıl macera Anlatika Mağaza‘da sizi bekliyor!

Yüzlerce e-kitap arasından size hitap edeni bulun ve okuma listenizi hemen zenginleştirin. Yeni yazarlar, farklı konular ve sınırsız bilgi… Hadi, Keşfet!

 Anlatika E-Kitap Dünyasına Adım Atın: https://www.shopier.com/anlatika