Roma’nın En Çılgın ve En Nefret Edilen İmparatoru: Elagabalus

Roma İmparatorluğu pek çok zalim, beceriksiz ve deli imparator gördü. Ancak hiçbiri, Suriyeli Güneş Tanrısı rahibi Elagabalus kadar Romalıların ahlakını, geleneklerini ve dinini temelden sarsmadı. Sadece 14 yaşında tahta çıkan ve 18’inde öldürülen bu genç, dört yıllık kısa saltanatını Roma’yı kendi inancına göre yeniden şekillendirmeye adadı. Cinsel skandalları, dini fanatizmi ve acımasızlığıyla, adı Roma için yozlaşmanın ve çöküşün sembolü haline geldi.

Bir Yalanla Başlayan Saltanat: Caracalla’nın “Oğlu”

Elagabalus’un asıl adı Avitus’tu ve Suriye’nin Emesa şehrindeki Güneş Tanrısı Elagabal’ın başrahibiydi. Tahtla hiçbir kan bağı yoktu. Ancak 218’de, İmparator Macrinus’a karşı bir isyan planlayan hırslı büyükannesi Julia Maesa, parlak bir propaganda yürüttü. Torununun, askerler tarafından hala çok sevilen öldürülmüş imparator Caracalla’nın gayrimeşru oğlu olduğu yalanını yaydı. Bu yalan ve Maesa’nın dağıttığı altınlar, Suriye lejyonlarını isyana ikna etti. Macrinus devrildi ve 14 yaşındaki Suriyeli rahip, Roma’nın yeni imparatoru oldu.

Roma’nın Yeni Tanrısı: Elagabal Kültü

Elagabalus, Roma’yı yönetmekle değil, Roma’yı “dönüştürmekle” ilgileniyordu. Tek amacı, kendi tanrısı Elagabal’ı, Jüpiter’in yerine Roma’nın en büyük tanrısı yapmaktı. Emesa’dan yanında getirdiği kutsal siyah taşı (tanrının sembolü) Palatin Tepesi’ne inşa ettirdiği devasa Elagabalium tapınağına yerleştirdi. Roma’nın en kutsal emanetlerini bu tapınağa taşıttı ve kendisi de başrahip olarak, Romalılara son derece yabancı ve tuhaf gelen ayinler düzenledi.

Skandalların İmparatoru: Sınır Tanımayan Bir Hayat

Elagabalus’un dini devrimi kadar, özel hayatı da Romalıları dehşete düşürdü:

• Evlilikleri: Dört yılda beş kez evlendi. Bu evliliklerden en skandal olanı, bir Vesta Rahibesi olan Aquilia Severa ile yaptığıydı. Vesta rahibeleri bekaret yemini ederdi ve bu yemini bozanların cezası ölümdü. Elagabalus ise bu evliliğin “tanrısal çocuklar” doğuracağını söyleyerek en büyük dini tabuları yıktı.
• Cinsiyeti ve Cinsel Hayatı: Antik tarihçiler, onun kadın gibi giyindiğini, yüzüne ağır makyaj yaptığını, sarayda fahişelik yaptığını ve hatta kendisini kadına dönüştürecek bir doktor aradığını yazar. Erkek sevgilileri, özellikle de arabacısı Hierocles’i devletin en yüksek makamlarına getirdi.
• Yönetimi: Liyakate değil, kişisel ilişkilerine göre atamalar yaptı. Tiyatro oyuncularını, dansçıları ve berberleri en önemli pozisyonlara getirmesi, senatör sınıfının ondan tamamen nefret etmesine neden oldu.

Ailenin Komplosu ve Kanlı Son

Elagabalus’un bitmek bilmeyen skandalları, onu tahta çıkaran büyükannesi Julia Maesa’yı bile canından bezdirdi. Maesa, hanedanın geleceğini kurtarmak için yeni bir plan yaptı. Diğer torunu olan, daha sakin ve Romalı gibi yetiştirilmiş kuzeni Severus Alexander‘ı Elagabalus’a evlatlık aldırarak onu vâris ilan etti.

Elagabalus, kısa sürede askerler arasında popüler olan kuzenini kıskanmaya başladı ve onu öldürmeye çalıştı. Ancak bu, onun sonu oldu. Praetorian Muhafızları, sevdikleri Alexander’ı korumak için isyan etti. 11 Mart 222’de, 18 yaşındaki İmparator Elagabalus ve onu korumaya çalışan annesi Julia Soaemias, isyancı askerler tarafından vahşice katledildi. Cesetleri aşağılanarak Roma sokaklarında sürüklendi ve Tiber Nehri‘ne atıldı. Senato, onun adını lanetleyerek hafızasını tarihten sildi (damnatio memoriae).

Elagabalus’un saltanatı, Anlatika‘da incelediğimiz kültür çatışmalarının en ekstrem örneğidir: Roma’nın geleneksel değerleri ile bir Doğu kültünün radikal pratikleri karşı karşıya geldiğinde, sonuç kanlı ve trajik olmuştur. O, Roma’nın reddettiği bir imparator olarak tarihe geçti.